Psikoloji Bilimi

Psikoloji, insan davranışlarını inceleyen, davranışlardan yola çıkarak düşünce ve duygu süreçlerini anlamaya çalışan bir bilim dalıdır. İnsanı doğanın bir parçası olarak ele alır ve doğadaki diğer nesneler gibi insan davranışlarını da neden-sonuç ilişkileri içinde açıklar. İnsan davranışlarının nedenleri kendi biyolojik yapısında, yaşantılarını sakladığı zihninde, bedensel olarak hissettiği duygularında, karşılaştığı çevre ve durumların etkilerinde, diğer insanlarla olan etkileşimlerinde ve içinde yaşadığı sosyo-ekonomik-kültürel-tarihsel bağlamda yatmaktadır. Dolayısıyla insan denilen canlı biyolojik-psikolojik-kültürel-sosyal-tarihsel bir varlık olarak formülleştirilebilir. Psikoloji tüm bu karşılıklı etkileşimi bilimsel yöntemin temel paradigmaları çerçevesinde inceler ve insan hakkında gözlenebilir, test edilebilir, tekrarlanabilir, yanlışlanabilir bilgilere ulaşmaya çalışır.



Psikoloji bir bilim olduğu kadar bir uygulama alanıdır da. Psikolojideki temel bilimsel ve alan araştırmalarının zengin bilgi birikimi, insanların sorunlarını çözmede, yaşam kalitelerini artırmada ve sağlıklarını sürdürmede kullanılır. Bu nedenle psikolojiyi temel kuramsal alanlar ve uygulamaya dönük alanlar olarak iki büyük kategoride ele almak yanlış olmaz. Psikolojide temel kuramsal alanlar deneysel psikoloji, fizyolojik psikoloji, bilişsel psikoloji, nöropsikoloji/nörobilim, gelişimsel psikoloji, sosyal psikoloji; uygulamaya dönük alanlar ise klinik psikoloji, sağlık psikolojisi, adli/suçlu psikolojisi, endüstri ve örgüt psikolojisi, trafik psikolojisi, spor psikoloji, eğitim psikolojisi, danışmanlık psikolojisi olarak örneklendirilebilir.

Psikoloji Eğitimi

Psikoloji eğitiminde temel amaç, öğrencinin bilimsel yöntemi öğrenmesi, bilimsel bilginin özelliklerini anlaması ve bilimi bir düşünce ve anlamlandırma tarzı olarak içselleştirmesidir. Bu temel beceriye dayalı olarak insanı ve insan davranışlarının nedenlerini araştırma, bilimsel bilgi üretme ve bu bilgiyi insanların yararına kullanma konusunda öğrenciye bir yön çizmek diğer bir temel amaçtır. Bu doğrultuda programın ilk yılları temel yöntem derslerini (araştırma teknikleri, istatistik, uygulamalı istatistik) ve temel kuramsal dersleri (gelişim, sosyal, bilişsel, öğrenme, fizyolojik psikoloji, kişilik kuramları vb.) içermektedir. Programın 3. ve 4. yıllarında ise uygulamaya yönelik dersler (anormal davranışlar, klinik psikoloji, endüstri ve örgüt psikoloji, sağlık psikolojisi, adli psikoloji, ergenlik ve yaşlılık psikolojisi, çocuk ve ergen ruh sağlığı vb.) yer almaktadır.

Psikolojide Uzmanlık (Yüksek Lisans)

Bugün artık psikolojinin bir meslek olarak icra edilebilmesi için sadece 4 yıllık bir programı bitirip diploma almak yeterli görülmüyor. Meslek olarak psikolojiyi icra etmek için uzmanlaşmak, yani psikolojinin herhangi bir alanında "yüksek lisans" yapmak bir gerekliliktir. Sağlık Bakanlığı'nın yeni düzenlediği Sağlık Hizmetleri Temel Yasası, bizim de kabul ettiğimiz Avrupa Psikoloji Dernekleri Birliği'nin (EFPA) akreditasyon ve meslek yasaları sözleşmeleri, Amerikan Psikoloji Derneği (APA) meslek yasaları ve Türk Psikologlar Derneği'nin (TPD) meslek yasası çalışmaları, psikolojiyi meslek olarak icra etmek için psikolojide yüksek lisans yapmanın gerekliliğini yasal olarak da ortaya koymaktadır. Bu nedenle psikolog olarak çalışmak isteyen her öğrenci için uzmanlaşma, yani yüksek lisans yapma nihai hedef olmalıdır. Ülkemizde psikolojinin pek çok alanında yüksek lisans programları açılmaktadır. Buna, klinik psikolojisi, gelişim psikolojisi, sosyal psikoloji, endüstri ve örgüt psikolojisi, deneysel psikoloji, bilişsel psikoloji, psikometri, sağlık psikolojisi, nöropsikoloji, adli psikoloji, çift ve aile terapisi gibi programlar örnek olarak verilebilir. Bunlardan başka, diğer bölüm ve bilim alanlarında açılan yüksek lisans programları da uzmanlaşmak için tercih edilebilir. Örneğin; psikolojik danışmanlık ve rehberlik, işletme, örgütsel davranış, bilişsel bilim, çocuk gelişim, sosyal hizmetler, kültürel çalışmalar, psikososyal onkoloji, spor psikoloji  vb. gibi alanlarda uzmanlaşılabilir.

İş ve Çalışma Alanları

Psikoloji bölümünü bitirdikten sonra psikolog ünvanı alan kişiler, "psikolog" olarak insan kaynakları departmanları, halkla ilişkiler ve tanıtım birimleri, kurum danışmanlığı, reklamcılık ve medya sektörü, hastaneler ve sağlık kurumları, diyaliz merkezleri, engelli çocuklar özel eğitim merkezleri, kreş, anaokulu ve çocuk yuvaları, çocuk esirgeme kurumları, yaşlı bakım merkezleri ve huzurevleri, danışmanlık ve rehberlik merkezleri, psikoteknik laboratuarlar, eğitim ve araştırma merkezleri  vb. gibi alanlarda çalışabilirler. Söz edilen bu alanlarda "Psikolog" ünvanıyla çalışan kişilerin meslek icraatleri, yetki ve sorumlulukları ilgili meslek yasalarıyla, psikoloji etik ilkeleriyle ve bilimsel ilkelere dayalı olarak tanımlanmaktadır.

Psikoloji bölümünü bitirip herhangi bir alanda yüksek lisans yapanlar "uzman psikolog" olurlar. Bu kişiler uzmanlığını aldıkları alana göre gelişim psikoloğu, klinik psikolog, örgüt psikoloğu, sağlık psikoloğu, sosyal psikolog, çocuk psikoloğu, danışman psikolog, deneysel psikolog, bilişsel psikolog gibi meslek ünvanı alırlar. Uzmanlık alanlarına göre uzman psikologların hangi alanlarda hangi yetkilerle çalışacağı, yine meslek yasaları ile belirlenmektedir.

Klinik psikologlar ruh sağlığı bozukluklarının psikoterapisi, psikolojik teslerle ölçme ve değerlendirme, psikopatoloji ve psikoterapi gibi konularda araştırılma düzenleme, ruh sağlığının korunması ve artırılması konularında program ve eğitimler geliştirme, önleyici müdahaleler düzenleme gibi konularda psikiyatri bölümlerinde, psikoterapi merkezlerinde, ruh ve sinir hastalıkları hastanelerinde çalışırlar.

Sağlık psikologları hastanelerin sağlık ekibi içinde diyaliz hastalarıyla, kalp ve tansiyon hastalarıyla, kanser ve diğer kronik hastalarla ve genel sağlık davranışlarının (sigara bırakma, kilo önleme, egzersiz alışkanlığı, beslenme alışkanlığı vb gibi.) geliştirilmesiyle çalışırlar.

Örgüt psikologları kurumlarda insan kaynakları, perfermans değerlendirme ve ölçme birimleri, yöenetim birimlerinde personel seçimi, yönetim ve organizasyon, tanıtım, halkla ilişkiler, reklam, eğitim programları, ölçme ve değerlendirme, motivasyon ve iş doyumu gibi konularda çalışırlar.

Gelişim psikologları anne-çocuk sağlığı, aile sağlığı, etkili ebeveynlik, çocuk eğitimi, gelişimi ve bakımı, dezavantajlı çocuklarla psikolojik hizmetler, çocuk istimarı ve ihmali, ergenlik sorunları, yaşlılık ve sağlıklı yaşlanma, gibi konularda çocuk ruh sağlığı hastanelerinde, anaokulu, kreş, yuva ve çocuk esirgeme kurumlarında, yaşlı bakım evleri ve huzurevlerinde, toplum ve anne-çocuk sağlığı merkezlerinde, okul ve eğitim merkezlerinde, vb.gibi uzman olarak çalışabilirler.

Spor psikologları, her türlü spor takımı ve klüplerde, spor merkezlerinde sporcu ruh sağlığı, motivasyon, takım ruhu, etkili iletişim, etkili yöneticilik, sağlıklılığın geliştirilmesi gibi konularda uzman olarak çalışabilirler.

Psiko-onkologlar, kanser hastalarının ruh sağlığı, tedaviye uyumu, hastalıkla başa çıkmaları, hasta yakınlarına psikolojik destek ve yönlendirme, gibi konularda hastanelerin onkoloji birimlerinde, kanser hastalarına yönelik kliniklerde uzman olarak çalışılar.

Sosyal, deneysel ve bilişsel psikologlar genellikle üniversitelerde ve araştırma enstitülerinde akademik kariyer yaparlar. Bazı bağımsız ulusal ve uluslararası araştırma projelerinde araştırmacı, proje yöneticisi veya danışman olarak çalışabilirler.